Lk. 19:1–10
Kungs atņem velnam pašus stiprākos viņa rīkus un grauj viņa pilsētas. Ievēro, kā Viņš ne tikai muitniekus padarīja par Saviem mācekļiem, bet sagūsta pestīšanai pat muitnieku virsnieku Caķeju. Ka muitnieks ir pretīga lieta, bet muitnieku virsnieks vēl daudz vairāk, jo viņš ir ļaunuma vadonis, par to neviens nešaubās; jo muitniekiem iztika nāk ne no kurienes citur kā no nabagu asarām. Bet šis muitnieku virsnieks netiek atstāts novārtā, bet dod mājvietu un pretī saņem pestīšanu. Jo, ilgodamies redzēt Jēzu un tāpēc uzkāpis vīģes koka ozolā, viņš, pirms pats ierauga, tiek Tā Kunga ieraudzīts. Tā Dievs mūs visur apsteidz, ja vien Viņš redz mūs dedzīgus.
Ieraudzījis viņu, Jēzus mudina viņu ātri kāpt lejā, jo grasās palikt viņa namā. Bet viņš nevilcinājās – jo nevajag atkāpties, kad Kristus ko pavēl –, bet nokāpa un uzņēma Viņu priecādamies, kaut arī daudzi kurnēja.
Redzēsim arī, kādu augli viņš nes, kad Kristus ienācis: „Pusi savas mantas,“ viņš saka, „es dodu nabagiem.“ Vai redzi dedzību? Viņš sāka sēt ne taupīgi un ne kādu niecīgu daļu deva, bet visu savu iztiku. Jo arī to, ko viņš paturēja, viņš paturēja tāpēc, lai būtu ko dot tiem, kam bija darījis netaisnību. Un viņš mūs māca, ka nav nekāda labuma, ja kāds, turēdams netaisni iegūtu mantu, apžēlojas par citiem, bet atstāj tos, kam darīta netaisnība. Redzi, ko viņš dara arī šajā ziņā: viņš atdod četrkārt, ja kādam ko netaisni nodarījis, atlīdzinādams zaudējumu tieši tam, kam darīta netaisnība – jo tā ir patiesa žēlsirdība –, un ne vienkārši zaudējumu, bet ar pielikumu, pēc bauslības. Jo bauslība pavēlēja zaglim atmaksāt četrkārt.
Taču, ja mēs rūpīgi apsvērsim, viņam no mantas vispār nekas nepalika. Pusi mantas viņš deva nabagiem; viņam palika puse; un no šīs palikušās puses viņš atkal atdeva četrkārt tiem, kam bija darījis netaisnību. Tātad, ja muitnieku virsnieka iztika bija no netaisnības, bet viņš visu, ko netaisni ieguvis, atdod četrkārt, apsver, cik pilnīgi viņš atkailināts. No tā izrādās, ka viņš domā labāk par bauslību, mācīdamies no Evaņģēlija, jo mīlējis tuvāko vairāk par sevi un ne tikai to apsolījis, bet drīzāk izdarījis. Jo viņš nesacīja: „Es došu pusi un atdošu četrkārt“, bet: „Lūk, es dodu un atdodu.“ Jo viņš bija dzirdējis Salamana pamācību: „Nesaki: Nāc atkal, rīt es tev došu.“
Kristus viņam pasludina pestīšanu: „Šodien,“ Viņš saka, „tu dod; šodien tev pestīšana.“ Sacīdams: „šim namam“, Viņš, protams, norāda uz Caķeju, kas pieņem pestīšanu. Jo ar namu apzīmēts Caķejs, jo nedzīvu celtni Viņš nesauktu par Ābrahāma dēlu, bet skaidrs, ka Viņš saka par dzīvo nama saimnieku. Par Ābrahāma dēlu Viņš viņu nosauca varbūt tāpēc, ka viņš ticēja un tika attaisnots no ticības, bet varbūt arī tāpēc, ka viņš bija devīgs naudas lietās un mīlēja nabagus, kāds bija tas patriarhs. Ievēro, ka Viņš Caķeju tagad nosauca par Ābrahāma dēlu, jo redzēja viņā līdzību dzīvesveidā. Jo Viņš nesacīja: „Jo arī viņš bija Ābrahāma dēls“, bet: „ir tagad“; jo agrāk, kad viņš bija muitnieku virsnieks un nodokļu ievācējs un viņam nebija nekādas līdzības ar taisno, viņš nebija dēls.
Bet tā kā daži kurnēja, ka Viņš apmetas pie grēcīga vīra, Viņš, lai aizbāztu tiem muti, saka: „Jo Cilvēka Dēls ir nācis meklēt un izglābt pazudušo.“
Tik daudz par burtisko nozīmi. Bet to ir viegli saprast arī citādi, morālam labumam. Jo katrs, kas ir daudzu vadonis ļaunumā, ir mazs garīgajā augumā – jo miesa un gars ir pretī viens otram – un tāpēc nevar redzēt Jēzu ļaužu drūzmas dēļ. Kaislību un šīs dzīves lietu nomākts, viņš nevar redzēt Jēzu darbojamies, kustamies un staigājam. Jo tāds neatzīst nekādu darbību, kas pienākas kristietim; jo tas ir „Jēzus staigāšana“ – kad Kristus kaut ko dara mūsos. Bet tāds cilvēks, kas nekad nav redzējis Jēzu staigājam, bet ir nejutīgs pret katru Kristum atbilstošu darbu, bieži no nožēlas nonāk pie apjēgas un uzkāpj vīģes koka ozolā (συκομορέα) – katru baudu un saldumu, kas apzīmēts ar vīģes koku (συκῆ), padarīdams muļķīgu (μωραίνων) un nonāvēdams –, un tā, kļuvis augstāks par sevi un nolicis savā sirdī pakāpienus, viņš tiek Jēzus ieraudzīts un redz, un Kungs viņam saka: „Kāp ātri lejā“, tas ir: „Tu ar atgriešanos uzkāpi augstākā dzīvē; kāp lejā ar pazemību, lai tevi nepaklupina augstprātība. Steidzies, pazemojies. Jo ja tu pazemosies, Man jāpaliek tavā namā; jo Man ir jāpaliek pazemīgā namā.“ „Jo uz ko Es skatīšos, ja ne uz lēnprātīgo un kluso, un to, kas trīc Manu vārdu priekšā?“
Tāds dod pusi savas mantas nabagiem – dēmoniem. Jo tā kā mūsu manta ir divējāda – es saku: miesīgā un dvēseliskā –, taisnais visu miesīgo atdod tiem, kas patiesi ir nabagi un atņemti no katra labuma, – dēmoniem; bet no dvēseliskā viņš neatkāpjas, kā mēs uzzinājām arī par Ījabu, kad Kungs sacīja: „Tikai pie viņa dvēseles neaizskar.“ Un ja viņš kādu ir apmelojis, viņš atmaksā četrkārt. Ar to norādīts, ka katrs, kas ar atgriešanos iet pa ceļu, kas pretējs agrākajam ļaunumam, ar četriem tikumiem dziedina visus agrākos grēkus un tā saņem pestīšanu un tiek saukts par Ābrahāma dēlu, jo arī viņš izgāja no savas zemes un no agrākā ļaunuma radniecības un no sava tēva nama, tas ir, izgāja no sevis un aizliedza sevi; jo viņa paša tēva – velna – nams bija viņš pats. Tātad, izgājis no sevis un pārmainījies, viņš sasniedz pestīšanu kā Ābrahāms.
Piezīmes (3)
- „Vīģes koka ozols“ – συκομορέα (sikomora); Teofilakta vārdu spēle: συκῆ („vīģe“) un μωραίνειν („padarīt muļķīgu“).
- Ps. 83:6 LXX (1965: Ps. 84:6) – „pakāpieni sirdī“.
- „Četri tikumi“ – gudrība, vīrišķība, atturība, taisnība (sk. termini.md).
Citētās Rakstu vietas
Mt. 12:29; Mt. 9:9; Jes. 65:24; 2. Kor. 9:6; 2. Moz. 22:1; Sal. pam. 3:28; Rom. 4:3; 1. Moz. 18:1–8; Gal. 5:17; Ps. 83:6; Jes. 66:2; Īj. 2:6; 1. Moz. 12:1; Mt. 16:24; Jņ. 8:44
Grieķu oriģināls (OCR, nelabots)
Αὐτὰ τὰ ἱσχυρότατα τῶν τοῦ διαβόλου σκευῶ, ἀρπάζει ὁ Κύριος, καὶ τὰς πόλεις αὐτοῦ καθαιρεῖ. Ὅρα γὰρ ὅπως οὐ μόνον τελώνας μαθητὰς αὐτοῦ ἐποιήσατο, ἀλλὰ καὶ ἀρχιτελώνην τὸν Ζακχαῖον αἱχμαλωτίζει πρὸς σωτηρίαν. Ὅτι δὲ ὁ μὲν τελώνης βδελυκτὸν χρῆμα, ἀρχιτελώνης δὲ πολλῷ μᾶλλον, ὡς ἐν κακίᾳ ἄρχων, σὐἈεὶς ἀμφιβάλλει· τοῖς τελώναις γὰρ ὁ βίος οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ἢ ἐκ δακρύων πτωχικῶν. Ἀλλ´ οὐ παρορᾶται ὁ ἀρχιτελώνης οὗτος, ἀλλὰ μονὴν δίδωσι, καὶ ἀντιλαμβάνει τὴν σωτηρίαν. Ποθῶν γὰρ ἰδεῖν τὸν Ἱησοῦν, καὶ ἀναβὰς διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν συκομορέαν, πρὶν ἢ θεάσηται αὐτὸς, ὑπὸ τοῦ Κυρίου βλέπεται. Οθτως ἄρα προφθάνει ἡμᾶς ὁ Θεὸς πανταχοῦ, μόνον αἱ προθυμουμένους ἴδοι. Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς αὐτὸν ἐπισπεύδει τοῦ κατελθεῖν ὡς ἐν τῶ οἴνω αὐτοῆ ἰεῖνα μέλλων. Ὁ δὲ οὐκ ἠμέλησε· δεῖ γὰρ μὴ ἀναδύεσθαι, ὅταν Χριστός τι προστάττῃ· ἀλλὰ καὶ κατέβη, καὶ Δπεδέξατο χαίρων. Κἂν οἱ πολλοὶ διεγόγγυζον. δωμεν δὲ καὶ τί καρποφορεῖ ἐπὶ τῇ εἰσόδῳ τοῦ Χριστοῦ· Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι δίδωμι, φησὶ, πτωχοῖς . Ὅρᾷς θερμότητα; Οὐ φειὸομένως ἦρξατο σπείρειν, οὐ δ´ ὀλίγα τινὰ δέδωκεν, ἀλλὰ πάντα τὸν βίον. Καὶ αὐτὰ γὰρ ἃ ὑπεκράτησε, διὰ τὸ ἔχειν δοῦνα τοῖς ἀδικηθεῖσιν ὑπεκράτησε. Καὶ γὰρ διδάσκων ἡμᾶς, ὅτι οὐδὲν κέρδος, εἴπερ ἐξ ἀδικίας ἔχων χρήματά τις ἄλλους ἐλεεῖ καταλιιαπάνιονν τοὶς ἐΒικνθξν τας· ὄρα τί κἀν τούτῳ ποιεῖ· τετραπλοῦν ἀποδίδωσιν, ε οινά τι ἠδίκησεν, ἐκείνῳ αὐτῷ τῷ ἀδικηθέντι τὴν ζημίαν ἀποθεραπεύων· τοῦτο γὰρ ἀληθοῦς δλε. ημοούνη· καὶ οὐχ ἀπλῶς τὴν ζημίαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ προσθή ς· κατὰ τὸν νόμον. Ὁ γὰρ νόμος τὸν κλέπτην ἰτραπλοῦν ἀποτιννύειν ἐκέλευε. Καίτοι εἰ ἀκριβῶς σκοπήσομεν, οὐδὲν ὅλως αὐτῷ ὑπελείπετο τῶν χρημάτων. Δέδωκε μὲν γὰρ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων τοῖς πτωχοῖς· ὑπελείφθησαν δὲ αὐτῷ τὰ ἡμίση· ἑκ τούτων πάλιν τῶν ὑπολειφθέντων ἀπεδίδου τετοαπλοῦν τοῖς παῤ´ αὐτοῦ ἀδικηθεῖσιν, ὥστε εἰ ὁ βίος τοῦ ἀρχιτελώνου ἑξ ἀδικίας, αὐτὸς δὲ πάντα ὅσα ἠδίκησε τετραπλασίως ἀποδίδωσι, σκόπει ὡς γενήμνωται παντελῶς. Κἀντεῦθεν εὑρίσκεται τοῦ νόμου κρεῖττον φρονῶν, τῷ Εὐαγγελίῳ μαθητευόμενος, ὡς ὑπὲρ ἐαυτὸν ἀγαπήσας τὸν πλησίον, καὶ ὑπισχνούμενος μὲν ταῦτα, μᾶλλον δὲ ποιήσας. Οὐ γὰρ εἶπεν ὄτι, Δώσω τὰ ἡμίση, καὶ ἀποδώσω τὸ τετραπλοῦν, ἀλλ´, Ἰδοὺ δίδωμι καὶ ἀποδίδωμι. Ἡκουσε γὰρ τῆς τοῦ Σολομῶντος παραινέσεως· «Μὴ εἴπῃς, Ἐπανελθὼν Ἀπάνηκε, καὶ αὔριον δώσω σοι.» Ὁ Χριστὸς εὐαγγελίζεται αὐτῷ τὴν σωτηρίαν· Σήμερον, φησί, δίδως, σήμερόν σοι σωτηρία. Εἰπὼν γὰρ, Τῷ οκῳ τούτῳ, πἀντως τὸν Ζακχαῖον δηλοῖ τὴν σωτηρίαν προσδεχόμενον. Ὁ γὰρ Ζακχαῖος διὰ τοῦ οἵκου δηλοῦται, ἐπεὶ ἄψυχον οἰκοδόμημα οὖκ ἂν υἱὸν Ἀβραὰμ Κλεγεν, ἀλλὰ πρόδηλον ὅτι τὸν ἔμψυχον οἰκοδεσπότην · Οἱὸν δὲ Ἀβραὰμ αὐτὸν ὡνόμασε, τάχα μὲν καὶ ὡς πιστεύσαντα, καὶ δικαιωθέντα ἐκ πίστεως, τάχα δὲ καὶ ὡς περὶ τὰ χρήματα μεγαλόψυχον καὶ φιλόπτωχον, οἷος ἦν ἐκεῖνος ὁ πατριάρχης. Ὅρα δὲ, ὅτι οὖν εἶπεν υἱὸν Ἀβραὰμ τὸν Ζακχαῖον, ὅτι τὴν ἐκ τοῦ τρόπου εἶδεν ἐν αὐτῷ ὁμοιότητα. Οὐ γὰρ εἶπεν ὅτι Καθοτι καὶ αὐτὸς υἱὸς Ἀβραὰμ ἦν, ἀλλ´ ὅτι ἐστὶ νῦν· πρώην γὰρ, ὅτε ἀρχιτελώνης ἦν καὶ φορολόγος, οὐδιμίαν ὁμοιότητα ἕχων πρὸς τὸν δίκαιον, οὐκ ἦν υἱός. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐγόγγυζον τ·νὲς, ὅτι παρὰ ἀμαρτωλῷ ἀνδρὶ καταλύει, πρὸς τὸ ἐπστομίσαι τούτους, φησίν· Ἠλθε γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθ ὡπου δητῆσαι, καὶ σῶσαι σὸ ἀπολωλός. Ταῦτα μὲν τὰ τοῦ ῥητοῦ. Ῥάδιον δ´ ἐστὶ καὶ ἄλλως ἐκλαβέσθαι εἰς ἠθικὴν ὡφέλειαν ταῦτα· πᾶς γὰρ ὁ ἄρχων ἐν κακίᾳ πολλῶν, μικρός ἐστι τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν, ἀντίκειται γὰρ σὰρξ καὶ πνεῦμα, καὶ διὰ τοῦτο οὐ δύναται ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν ὰπὸ τοῦ ὄχλον· ὑπὸ τῶν παθῶν ὀχλούμενος, καὶ ὑπὸ πραγμάτων βιωτικῶν, οὐ δύναται ὁρᾷν τὸν Ἰησοῦν ἐνεργοῦντα, καὶ κινούμενον, καὶ περιπατοῦντα. Ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐδεμίαν ἐνέργειαν ἐπιγινώσκει Χριστιανῷ πρέπουσαν· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ βαδίζειν τὸν Ἰησοῦν, τουτέστι, τὸ πράττειν τι ἐν ἡμῖν τὸν Χριστόν. Ἀλλ´ ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ὀ μηδέποτε ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν βαδίζοντα, ἀλλὰ πάσης πράξεως Χριστῷ ἁρμοζούσης ἀνεπαίσθητος, ἐκ μεταμελείας εἰς συναἰσθησιν ἔρκεται πολλάκις, καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ συκομορέαν, πᾶσαν ἡδονὴν καὶ γλυκύτητα, ἤτις διὰ τῆς συκῆς δηλοῦται, μοραίνων καὶ ἀπονεκρῶν, καὶ οἵ τως ὑψηλότερος ἑαυτοῦ γενόμενος, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθέμενος, ὁρᾶται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ὁρᾷ, καί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος, Σπεύσας κατάβνθι. τουτέστιν, Ἀνέβης διὰ τῆς μετανοίας ἐφ´ ὑψηλότερον βίον, κατάβηθι διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης, μή σε ὑποσκελίσῃ ἡ ὑψηλοφροσύνη. Σπεῦσον, ταπεινώ θητι. Ἐὰν γὰρ ταπεινωθῇς, ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ μεμεῖναι · ἀναγκαῖον γὰρ, φησὶν, ἐστὶ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ταπεινοῦ μένειν με. «Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, ἢ ἐπὶ τὸν πρᾷον καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τοὺς ἐμοὺς λόγους;» Ὁ τοιοῦτος καὶ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων δίδωσι τοῖς πτωχοῖς δαίμοσι. Διττῶν γὰρ ὄντων ἡμῖν τῶν ὑπαρχόντων, σωματικῶν φημι, και ψυχικῶν· τῶν μὲν σωματικῶν πάντων παραχωρεῖ ὁ δίκαιος τοῖς πτωχοῖς τῷ ὄντι, καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ἐστερημένοις δαίμοσι· τῶν δὲ ψυχικῶν οὐχ ὑπεξίσταται, ἂ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἔγνωμεν τὸν Κύριον λέγοντα, Πλὴν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ μὴ ἅψῃ. Ἀλλὰ καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησε, τετραπλοῦν ἀποτίννυσιν. Αἰνίττεται δὲ διὰ τούτου, ὅτι πᾶς ὁ διὰ μετανοίας τὴν ἐναντίαν τῇ προτέρᾳ κακίᾳ ὀδὸν ἐρχόμενος, διὰ τῶν τεσσάρων ἀρετῶν πάντα τὰ πρότερον ἀμαρτηθέντα ἐξιᾶται, καὶ οὕτως λαμβάνει τὴν σωτηρίαν, καὶ Ἀβραὰμ υἱὸς ὁνομάζεται, ὡς καὶ αὐτὸς ἐξελθὼν ἐκ τῆς γῆς αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῆς συγγανείας τῆς προτέρας κακίας, καὶ ἔξω τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, τουτέστιν, ἔξω ἑαυτοῦ γεγονὼς, καὶ ἀπαρνησάμενος ἑαυτόν. Οἶκος γὰρ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ διαβόλου αὐτὸς ἦν. Ἔξω τοίνυν ἑαυτοῦ γεγονὼς, καὶ ἀλλοιωθεὶς, σωτηρίας τυγχάνεε κατὰ τὸν Ἀβραάμ.
PG 123, skenējuma lpp. 515–517 (OCR: Calfa GREgORI); sākas: Αὐτὰ τὰ ἱσχυρότατα τῶν τοῦ … beidzas: σωτηρίας τυγχάνεε κατὰ τὸν Ἀβραάμ.